Panik atak mı, panik bozukluk mu?
Hayatında bir kez panik atak yaşamak oldukça sık görülür. Panik bozukluktan söz etmek için atakların tekrarlaması ve kişinin en az bir ay boyunca yeni bir atak geçirme korkusuyla yaşaması, bu nedenle davranışlarını değiştirmesi gerekir: kalabalık yerlere girmemek, yalnız dışarı çıkamamak, toplu taşımayı bırakmak ya da sürekli nabız ölçmek gibi.
Panik atağın belirtileri
- Çarpıntı, kalbin göğüste "atacakmış gibi" vurması
- Nefes darlığı ya da boğulma hissi
- Göğüs sıkışması
- Titreme, terleme, sıcak basması ya da üşüme
- Baş dönmesi, bayılacak gibi olma
- Ellerde, ayaklarda karıncalanma
- Kendini ya da çevreyi yabancı hissetme
- Kontrolü kaybetme, çıldırma ya da ölme korkusu
Neden olur?
Panik bozukluğun ortaya çıkışında genetik yatkınlık, bedensel duyumlara karşı aşırı duyarlılık ve yoğun stres dönemleri rol oynar. Kişi kalp atışındaki küçük bir hızlanmayı "tehlike" olarak yorumladığında korku artar, korku bedensel belirtileri artırır ve bir kısır döngü oluşur. Tedavinin önemli bir hedefi bu döngüyü kırmaktır.
Panik bozukluk tedavisi
Psikoterapi
Bilişsel davranışçı terapi panik bozuklukta oldukça etkilidir. Kişi atak sırasında olan bedensel değişimleri tanır, bunları felaket olarak yorumlamamayı öğrenir ve kaçındığı durumlarla aşamalı olarak yeniden yüzleşir.
İlaç tedavisi
Ataklar sık ve kısıtlayıcıysa psikiyatrist, uzun dönemde atakları önleyen ilaçlar başlatabilir. Bu ilaçların etkisi birkaç haftada ortaya çıkar; bu sürede kısa süreli destekleyici ilaçlar kullanılabilir. Tedavi süresi ve ilacın azaltılması mutlaka hekimle planlanır.
Atak sırasında
- Atağın geçici olduğunu ve zirveye ulaştıktan sonra azalacağını hatırlamak
- Yavaş ve diyaframdan nefes almak
- Bulunduğunuz yerden kaçmak yerine, mümkünse birkaç dakika kalıp atağın sönmesini beklemek
Panik bozukluk ve agorafobi
Panik bozukluğu olan kişilerin bir kısmında zamanla agorafobi gelişir: atak geçirirse kaçamayacağı ya da yardım alamayacağı yerlerden kaçınma. Kalabalık alışveriş merkezleri, toplu taşıma, köprüler, sinema salonları ve evden uzaklaşmak zorlaşır. Bazı kişiler yalnızca güvendikleri biri yanlarındayken dışarı çıkabilir hâle gelir.
Agorafobi, tedavi edilmediğinde hayat alanını giderek daraltır. İyi haber şu ki, aşamalı maruz bırakma çalışmalarıyla kişi kaçındığı yerlere adım adım geri dönebilir. Bu çalışmalar terapistle birlikte planlanır; kolaydan zora doğru bir liste hazırlanır ve her adımda kaygının kendiliğinden azaldığı deneyimlenir.
Tedavide ilk haftalar
Tedavinin başında kişiye panik atağın nasıl oluştuğu ayrıntılı olarak anlatılır. Bu bilgi tek başına bile korkuyu azaltır, çünkü bedensel belirtilerin tehlikeli olmadığını anlamak döngünün önemli bir halkasını kırar. İlaç başlandıysa ilk günlerde hafif bir huzursuzluk artışı olabilir; bu genellikle geçicidir ve hekimle paylaşılmalıdır.
Birkaç hafta içinde atakların sıklığı ve şiddeti azalmaya başlar. Kişi daha önce kaçındığı yerlere gitmeye başladıkça güveni artar. Ataklar tamamen durduktan sonra da tedavi bir süre sürdürülür ve bırakma kararı psikiyatristle birlikte verilir.
Panik atak hakkında yanlış bilinenler
- "Panik atakta bayılırsın." Panik atakta tansiyon çoğu zaman yükselir; bayılma oldukça nadirdir.
- "Kese kâğıdına nefes almak gerekir." Bu yöntem artık önerilmez; yavaş ve düzenli nefes almak daha güvenlidir.
- "Panik atak deliliğin başlangıcıdır." Panik atak kontrolü kaybetme korkusu yaratsa da psikoza dönüşmez.
- "Atak gelince hemen oradan çıkmalısın." Kaçmak bir sonraki atağın korkusunu büyütür.
Bedensel değerlendirme neden önemli?
Panik atağın belirtileri kalp, akciğer ve tiroit hastalıklarının bazı belirtilerine benzer. Bu nedenle ilk ataklardan sonra elektrokardiyografi, temel kan tahlilleri ve gerekirse tiroit testleriyle bedensel nedenlerin dışlanması önemlidir. Bu tetkikler normal çıktıktan sonra ise aynı tetkiklerin defalarca tekrarlanması kişiyi rahatlatmaz; tersine "bir şey kaçırılıyor" endişesini besleyebilir.
Psikiyatrist, yapılmış tetkikleri gözden geçirerek hangi incelemelerin gerçekten gerekli olduğuna karar verir ve kişinin bedensel duyumlara yaklaşımını değiştirmeye yönelik tedaviyi başlatır. Bu yaklaşım, hem gereksiz acil servis başvurularını hem de kaygının kendisini azaltır.
Ataklar arasında hayatı geri kazanmak
Panik bozukluğun en yıpratıcı yanı ataklardan çok, ataklar arasında yaşanan "ya yine olursa" korkusudur. Bu korku kişiyi sürekli bedenini dinlemeye, nabzını ölçmeye ve güvenli alanların dışına çıkmamaya yöneltir. Tedavi sürecinde düzenli fiziksel aktiviteye dönmek, kalp atışının hızlanmasının tehlike değil olağan bir bedensel tepki olduğunu yeniden öğrenmeye yardım eder.
Kaçınılan yerlerin bir listesini yapıp her hafta bir maddeyi denemek, küçük başarıları not etmek ve ilerlemeyi terapistle birlikte değerlendirmek, kişinin kendine güvenini hızla geri kazandırır. Atak olsa bile o ortamda kalabilmek, iyileşmenin en güçlü göstergelerinden biridir.
Ankara'da panik bozukluk için psikiyatrist
Panik atak nedeniyle defalarca acil servise başvuran ve tetkikleri normal çıkan kişiler için bir sonraki doğru adım bir psikiyatri polikliniğidir. Ankara'da psikiyatristler, yapılmış tetkikleri gözden geçirerek gereksiz tekrarların önüne geçer ve tedaviyi planlar. Görüşmeye giderken acil servis raporlarınızı ve kullandığınız ilaçların listesini yanınızda götürmeniz faydalı olur.
Sık sorulan sorular
Panik atak kalp krizine dönüşür mü?
Hayır, panik atak kalp krizine dönüşmez. Ancak ilk kez göğüs ağrısı yaşayan herkesin bedensel açıdan değerlendirilmesi gerekir.
Panik bozukluk tamamen geçer mi?
Tedaviyle kişilerin büyük çoğunluğunda ataklar belirgin biçimde azalır ya da tamamen kaybolur ve kaçınma davranışları ortadan kalkar.
Kahve panik atağı tetikler mi?
Yüksek miktarda kafein bazı kişilerde atakları tetikleyebilir. Tedavi sürecinde kafeinin azaltılması önerilir.
Panik atak gece uykuda olabilir mi?
Evet, bazı kişilerde ataklar uykudan uyandırarak gelir. Gece atakları da aynı yöntemlerle tedavi edilir.
Panik bozuklukta araba kullanmak tehlikeli midir?
Panik atak sırasında kontrol kaybı nadirdir. Ancak sürüş sırasında yoğun korku yaşıyorsanız bunu tedavide çalışılacak bir hedef olarak psikiyatristinizle konuşun.
Panik bozuklukta hangi uzmana gidilir?
Bedensel nedenler dışlandıktan sonra tanı ve tedavi için psikiyatriste başvurulur. Psikoterapi sürecinde psikiyatrist bir klinik psikologla birlikte çalışabilir; tedavinin genel planı ise psikiyatrist tarafından yönetilir.