Ankara'da Obsesif Kompulsif Bozukluk (OKB) Tedavisi

OKB nedir?

Herkes zaman zaman kapıyı kilitleyip kilitlemediğini kontrol eder. OKB'de ise şüphe hiç dinmez: kapı onlarca kez kontrol edilir, eller tahriş olana dek yıkanır, nesneler "tam doğru" olana kadar yeniden dizilir. Bu ritüeller günde bir saatten fazla zaman alır ve kişinin işini, uykusunu, ilişkilerini bozar.

Sık görülen takıntı türleri

• Bulaşma: mikrop, kir ya da hastalık kapma korkusu; aşırı yıkanma ve temizlik
• Şüphe ve kontrol: ocak, kapı, elektrikli aletleri tekrar tekrar kontrol etme
• Simetri ve düzen: eşyaların belirli bir düzende olması gerekliliği
• İstenmeyen düşünceler: kişinin değerlerine aykırı, şiddet içeren ya da dini konularda zihne giren düşünceler; bunları "nötrlemek" için zihinsel ritüeller
• Biriktirme: eşyaları atamama

Tanı ve ayırt edici noktalar

Tanı, psikiyatrik görüşmeyle konur. Psikiyatrist, takıntıların içeriğini, ritüellerin ne kadar zaman aldığını, kişinin bunları ne ölçüde mantıksız bulduğunu ve eşlik eden depresyon ya da tik bozukluğu olup olmadığını değerlendirir. Utanç nedeniyle pek çok kişi belirtilerini yıllarca kimseye anlatmaz; görüşmede rahatça konuşabilmek tedavinin ilk adımıdır.

OKB tedavisi

Maruz bırakma ve tepki önleme

OKB'nin en etkili psikoterapisi, kişinin korktuğu durumla kontrollü biçimde karşılaşıp ritüeli yapmamayı öğrendiği maruz bırakma ve tepki önleme yöntemidir. Aşamalı ilerler ve terapistle birlikte planlanan ev ödevleriyle desteklenir.

İlaç tedavisi

Orta ve ağır OKB'de serotonin sistemine etki eden ilaçlar sık kullanılır. OKB'de etkinin ortaya çıkması depresyona göre daha uzun sürebilir; bu nedenle sabırlı olmak ve tedaviyi erken bırakmamak gerekir.

Aileye düşen

Yakınların ritüellere katılması (sürekli güvence vermek, kontrolleri onun yerine yapmak) kısa vadede rahatlatsa da döngüyü güçlendirir. Ailenin tedavi sürecine dahil edilmesi bu nedenle önemlidir.

Görünmeyen ritüeller: zihinsel kompulsiyonlar

OKB her zaman dışarıdan görülebilen davranışlarla seyretmez. Bazı kişilerde ritüeller tamamen zihindedir: belirli kelimeleri içinden tekrarlamak, "kötü" bir düşünceyi "iyi" bir düşünceyle bastırmaya çalışmak, geçmiş olayları defalarca zihinde gözden geçirmek, sayı saymak ya da dua etmek gibi. Bu tür OKB dışarıdan fark edilmediği için kişiler yıllarca yardım almadan yaşayabilir.

Zihinsel ritüeller de en az görünür ritüeller kadar yorucudur ve zaman alır. Tedavide bu ritüeller de tek tek tanımlanır ve maruz bırakma çalışmalarına dahil edilir.

OKB hakkında yanlış bilinenler

• "OKB düzenli olmayı sevmektir." OKB bir kişilik özelliği değil, kişiye ciddi sıkıntı veren bir hastalıktır.
• "Takıntılı düşünceler kişinin gerçek isteğidir." Tam tersine, bu düşünceler kişinin değerleriyle çeliştiği için bu kadar rahatsız edicidir.
• "Biraz irade gösterirsen bırakırsın." Ritüeli bırakmak, yapılandırılmış bir tedavi programıyla mümkündür; salt iradeyle çoğu zaman olmaz.
• "OKB tedavi edilemez." Maruz bırakma terapisi ve ilaç tedavisiyle belirtiler belirgin biçimde azalır.

Tedavi sürecinde neler beklenir?

OKB tedavisinde ilk adım, takıntı ve ritüellerin ayrıntılı bir listesini çıkarmaktır. Ardından her bir durumun ne kadar kaygı yarattığı puanlanır ve en az zorlayıcı olandan başlanarak maruz bırakma çalışmaları planlanır. Örneğin kapıyı bir kez kontrol edip evden çıkmak ve geri dönmemek gibi. Kaygı ilk başta yükselir, ancak ritüel yapılmadığında zamanla kendiliğinden azalır.

İlaç tedavisi başlandıysa etkinin değerlendirilmesi için genellikle sekiz ila on iki hafta beklenir. Düzelme çoğu zaman yavaş ama kalıcıdır. Tedavinin sonunda kişiye, stres dönemlerinde belirtiler hafifçe artarsa uygulayacağı bir plan verilir.

Günlük hayatta OKB ile baş etmek

Tedavi süreci devam ederken bazı yaklaşımlar günlük hayatı kolaylaştırır. Takıntılı bir düşünce geldiğinde onu bastırmaya çalışmak yerine "bu bir OKB düşüncesi" diye adlandırmak ve dikkatini yaptığın işe geri getirmek, düşüncenin gücünü zamanla azaltır. Ritüeli tamamen bırakamadığın durumlarda bile onu birkaç dakika ertelemek ya da kısaltmak, tedavideki ilerlemeyi destekler.

Stres, uykusuzluk ve yorgunluk OKB belirtilerini artırır. Düzenli uyku, fiziksel aktivite ve keyif veren etkinliklere zaman ayırmak bu nedenle önemlidir. Yakınlarınızdan güvence istemeyi azaltmak da tedavinin bir parçasıdır; bunu ailenizle birlikte planlamak süreci kolaylaştırır.

OKB ne zaman başlar?

OKB'nin önemli bir kısmı çocukluk ya da ergenlik döneminde başlar; ancak kişiler çoğu zaman yıllar sonra, belirtiler günlük hayatı ciddi biçimde kısıtladığında yardım ister. Erken başvurmak, ritüellerin alışkanlığa dönüşmeden önce ele alınmasını sağlar ve tedaviyi kolaylaştırır. Gebelik ve doğum sonrası dönem de OKB belirtilerinin ilk kez ortaya çıkabildiği ya da arttığı dönemlerdir; bu dönemdeki takıntılı düşünceler mutlaka bir psikiyatriste danışılmalıdır.

Belirtiler yıllar içinde dalgalı seyredebilir: stresli dönemlerde artar, sakin dönemlerde azalır. Bu dalgalanma, tedavinin işe yaramadığı anlamına gelmez; erken fark edilip ele alındığında kısa sürede kontrol altına alınır.

Ankara'da OKB için psikiyatri doktoruna başvuru

Ankara'da OKB tedavisi için psikiyatri polikliniklerine ve muayenehanelere başvurulabilir. Tedavinin başarısı için psikiyatrist ile maruz bırakma terapisi uygulayan bir uzmanın birlikte çalışması önerilir. Görüşmeden önce bir hafta boyunca ritüellerinizi ve ne kadar zaman aldıklarını not etmeniz, değerlendirmeyi kolaylaştırır.

Sık sorulan sorular