Ankara'da Yetişkin Dikkat Eksikliği (Erişkin DEHB) Değerlendirmesi

Yetişkinlerde DEHB neden fark edilmez?

Pek çok yetişkin, çocukluğunda "zeki ama dikkatsiz", "potansiyelini kullanamayan" olarak tanımlanmış ama tanı almamıştır. Zekâ ve çaba ile bir süre telafi edilen belirtiler, iş ve aile sorumlulukları arttığında başa çıkılmaz hâle gelir. Yetişkinlikteki DEHB sıklıkla depresyon, kaygı ya da "tembellik" sanılır.

Yetişkin DEHB belirtileri

• Görevleri başlatmakta ve bitirmekte zorlanma, sürekli erteleme
• Toplantılarda, okurken ya da dinlerken dikkatin dağılması
• Randevuları, faturaları, eşyaları unutma
• Zamanı yanlış tahmin etme, geç kalma
• İç huzursuzluk, uzun süre oturamama
• Sözü kesme, düşünmeden karar verme ya da harcama
• İlgi çeken işlere ise saatlerce aşırı odaklanabilme

Tanı nasıl konur?

Yetişkin DEHB tanısı yalnızca bir testle konmaz. Psikiyatrist, çocukluk dönemine ait bilgileri (okul karneleri, aile anlatımları), belirtilerin farklı ortamlarda (iş, ev, ilişkiler) yarattığı güçlükleri ve eşlik eden ruhsal sorunları ayrıntılı biçimde değerlendirir. Uyku bozuklukları, depresyon, kaygı ve madde kullanımı da dikkat sorunlarına yol açabileceği için ayırt edilmelidir.

Tedavi seçenekleri

İlaç tedavisi

Uygun görülen kişilerde dikkat ve dürtü kontrolünü düzenleyen ilaçlar etkilidir. Bazıları reçete kontrolüne tabidir ve psikiyatrist takibinde kullanılır. Doz, yan etkiler ve kişinin günlük programı birlikte değerlendirilerek ayarlanır.

Beceri eğitimi ve düzenleme

• Takvim ve hatırlatıcıları tek bir sistemde toplamak
• Büyük işleri küçük, somut adımlara bölmek
• Dikkat dağıtıcıları azaltılmış bir çalışma ortamı oluşturmak
• Bilişsel davranışçı yaklaşımla erteleme döngüsünü kırmak

DEHB'nin iş ve ilişkilere etkisi

Tanı almamış DEHB, yetişkin hayatında görünmeyen bir yük oluşturur. İş hayatında teslim tarihlerinin kaçması, toplantılarda dikkatin dağılması ve sık iş değiştirme görülebilir. Maddi konularda faturaların unutulması ve dürtüsel harcamalar sorun yaratabilir. İlişkilerde ise partnerin "beni dinlemiyorsun", "söylediklerimi unutuyorsun" yakınmaları sık duyulur.

Bu güçlükler zamanla kişinin kendine güvenini sarsar ve depresyon ya da kaygıya zemin hazırlar. Tanı aldıktan sonra pek çok yetişkin, yıllarca yaşadığı güçlüklerin nedenini anlamanın büyük bir rahatlama olduğunu anlatır.

Yetişkin DEHB hakkında yanlış bilinenler

• "DEHB yalnızca çocuklarda olur." Belirtiler çoğu kişide yetişkinlikte de sürer; yalnızca biçim değiştirir.
• "Odaklanabildiğin işler varsa DEHB olamaz." DEHB'li kişiler ilgi çeken işlere aşırı odaklanabilir; sorun dikkatin düzenlenmesindedir.
• "DEHB tembelliğin bahanesidir." DEHB beynin dikkat ve yürütücü işlev sistemlerini etkileyen nörogelişimsel bir durumdur.
• "İlaç kişiliği değiştirir." Doğru dozda ilaç kişinin kişiliğini değil, dikkatini ve dürtü kontrolünü düzenler.

Değerlendirme ve tedavi süreci

Yetişkin DEHB değerlendirmesi genellikle birden fazla görüşme gerektirir. İlk görüşmede yakınmalar ve çocukluk öyküsü ayrıntılı olarak ele alınır; ikinci görüşmede eşlik eden durumlar ve yaşam koşulları değerlendirilir. Gerekirse standart değerlendirme formları ve yakınlardan alınan bilgilerle tablo netleştirilir.

Tedavi başlandıktan sonra ilk haftalarda doz ayarlaması yapılır ve kişinin iş ve günlük programına en uygun düzen bulunur. İlaç tedavisi, zaman yönetimi ve planlama becerileri üzerine yapılan çalışmalarla desteklendiğinde en iyi sonucu verir.

Günlük hayatı düzenlemek için pratik öneriler

Yetişkin DEHB'de çevreyi düzenlemek, en az ilaç kadar önemlidir. Anahtar, cüzdan ve telefon gibi eşyalar için evde tek ve sabit bir yer belirlemek kaybolmalarını azaltır. Telefonun takvimine tüm randevuları ve ödeme tarihlerini hatırlatıcıyla eklemek, unutkanlığın yarattığı sorunları önler. Büyük bir işi "bugün yalnızca ilk adımı atacağım" diye küçük parçalara bölmek, ertelemeyle baş etmeyi kolaylaştırır.

Çalışırken bildirimleri kapatmak, belirli süreli odaklanma aralıkları (örneğin 25 dakika çalışma, 5 dakika ara) kullanmak ve günün en verimli saatlerini en zor işlere ayırmak da etkilidir. Düzenli uyku ve egzersiz, dikkat ve dürtü kontrolünü olumlu etkiler.

DEHB'ye eşlik eden durumlar

Yetişkin DEHB'si olan kişilerde depresyon, kaygı bozuklukları, uyku sorunları ve madde kullanımı daha sık görülür. Yıllarca süren başarısızlık deneyimleri ve eleştiriler benlik saygısını zedeler; kişi kendini yetersiz ya da tembel olarak görmeye başlayabilir. Bazı kişiler huzursuzluk ve dikkat güçlüğüyle baş etmek için kafein, nikotin ya da alkol kullanımını artırır.

Bu nedenle değerlendirmede eşlik eden durumlar da ele alınır ve tedavi önceliği belirlenir. Örneğin belirgin bir depresyon varsa önce onun tedavisine başlanabilir; uyku düzeninin bozulması dikkat sorunlarını artırdığı için uykunun düzenlenmesi de tedavinin parçası olur. DEHB tedavi edildiğinde pek çok kişi, iş ve ilişkilerinde belirgin bir rahatlama yaşar ve kendine bakışı olumlu yönde değişir.

Ankara'da erişkin DEHB için başvuru

Ankara'da yetişkin DEHB değerlendirmesi erişkin psikiyatrisi alanında çalışan psikiyatristler tarafından yapılır. Görüşmeye çocukluk dönemine ait karne ya da öğretmen notları varsa götürmeniz, tanının netleşmesine yardımcı olur.

Sık sorulan sorular