Ebeveyn danışmanlığı

Ebeveyn danışmanlığı kimler içindir?

Ebeveyn danışmanlığı denildiğinde akla genellikle “sorunlu” bir çocuk gelir. Oysa erişkin psikiyatrisinde bu hizmete başvuranların önemli bir bölümü, kendi yaşamlarında zorlanan ve bunun çocuklarına yansıyacağından kaygı duyan anne babalardır. Depresyon, kaygı bozukluğu, dikkat eksikliği ya da bipolar bozukluk gibi bir durumla yaşarken çocuk büyütmek, ek bir destek gerektirebilir. Doğum sonrası dönemde zorlanan anneler, ayrılık sürecindeki çiftler ve çocuğu bir ruhsal sorun nedeniyle tedavi gören aileler de bu hizmetin kapsamındadır.

Kendi ruhsal sorunuyla anne baba olmak

Depresyondaki bir anne ya da babanın en sık dile getirdiği duygu suçluluktur: “Çocuğumla yeterince oynayamıyorum”, “Sabırsızım, sonra pişman oluyorum”. Dikkat eksikliği olan bir ebeveyn, randevuları, okul toplantılarını ve günlük düzeni sürdürmekte zorlanabilir. Kaygılı bir ebeveyn ise kendi korkularını farkında olmadan çocuğuna aktarmaktan endişe eder.

Danışmanlıkta önce ebeveynin kendi tedavisinin aksamadan sürmesi güvence altına alınır; çünkü çocuk için en koruyucu etkenlerden biri, ebeveynin iyi olmasıdır. Ardından hastalık dönemlerinde günlük düzenin nasıl korunacağı, diğer aile üyelerinden ya da yakın çevreden nasıl destek alınacağı ve çocuğa yaşına uygun biçimde neler anlatılacağı planlanır. Kısa, düzenli ve öngörülebilir anlar, örneğin her akşam on dakikalık bir kitap okuma, yorgun dönemlerde bile sürdürülebilecek bağ kurma yollarıdır.

Çocuklar mükemmel ebeveynlere değil, yeterince iyi ve tutarlı ebeveynlere ihtiyaç duyar; zorlandığını fark edip yardım isteyen bir ebeveyn, çocuğuna da güçlü bir örnek olur.

Doğum sonrası dönem

Bebeğin doğumunu izleyen aylar, hormonal değişiklikler, uykusuzluk ve yeni sorumlulukların bir araya geldiği yoğun bir dönemdir. Annelerin önemli bir bölümünde ilk günlerde geçici bir hüzün görülür ve kendiliğinden geçer. Ancak çökkünlük, kaygı ya da bebekle ilgili kontrol edilemeyen korkular haftalarca sürüyorsa doğum sonrası depresyon ya da kaygı bozukluğu söz konusu olabilir. Babalar da bu dönemde depresyon yaşayabilir. Ebeveyn danışmanlığı, gerektiğinde psikiyatrik tedaviyle birlikte, bu dönemde uyku düzeninin paylaşılması, destek ağının harekete geçirilmesi ve bebekle bağ kurmanın desteklenmesi üzerine yoğunlaşır. Emzirme döneminde ilaç kullanımı gerekiyorsa, anne ve bebek açısından en uygun seçenek ayrıntılı olarak konuşulur.

Ayrılık ve ortak ebeveynlik

Ayrılık ya da boşanma, çocuklar için belirsizlik ve kayıp duygusu yaratır. Çocukların bu süreçten nasıl etkileneceğini belirleyen en önemli etkenlerden biri, ayrılığın kendisinden çok, anne babanın birbirine karşı tutumudur. Danışmanlıkta çocuğa ayrılığın nasıl ve ne zaman anlatılacağı, iki evdeki temel kuralların nasıl uyumlu hâle getirileceği, çocuğun ebeveynler arasında haberci ya da taraf yapılmaması ve özel günlerin nasıl planlanacağı ele alınır. Ebeveynlerin ayrı ayrı görüşmesi de mümkündür.

Çocuğu tedavi gören anne babalar

Çocuğu dikkat eksikliği, kaygı, otizm spektrumu ya da depresyon nedeniyle tedavi gören aileler, sürecin önemli bir parçasıdır. Çocuğun tedavisini yürüten çocuk ve ergen ruh sağlığı uzmanının önerileri evde uygulandıkça sonuçlar belirgin biçimde iyileşir. Ancak bu öneriler, ebeveynin kendi yorgunluğu, kaygısı ya da eşler arasındaki görüş ayrılıkları nedeniyle aksayabilir. Erişkin tarafındaki bu zorlukların ele alınması, çocuğun tedavisini de dolaylı yoldan güçlendirir. Ailenin tümünü kapsayan bir çalışma gerektiğinde aile temelli tedavi seçenekleri değerlendirilir.

Ebeveyn tükenmişliği

Uzun süreli yorgunluk, çocuklarla geçirilen zamandan keyif alamama, duygusal uzaklaşma ve “artık yapamıyorum” hissi, ebeveyn tükenmişliğinin işaretleridir. Tükenmişlik, ebeveynin sevgisinin azaldığı anlamına gelmez; kaynakların uzun süre talebin altında kaldığını gösterir. Danışmanlıkta yükün nasıl paylaşılabileceği, hangi beklentilerin gerçekçi olmadığı ve ebeveynin kendi dinlenme zamanını nasıl koruyabileceği konuşulur. Tükenmişlik depresyona dönüşmüşse psikiyatrik tedavi de planlanır.

Görüşmeler nasıl ilerler?

İlk görüşmede ailenin yapısı, ebeveynin kendi sağlık durumu, günlük düzen ve başvuru nedeni ayrıntılı olarak ele alınır. Ardından genellikle iki ile dört haftada bir yapılan görüşmelerle somut hedefler üzerinde çalışılır: sabah hazırlığının daha sakin geçmesi, akşam rutininin oturması, eşler arasında görev dağılımının netleşmesi gibi. Görüşmelerin çoğu yalnızca ebeveynlerle yapılır; gerekirse çocuğun bir uzman tarafından değerlendirilmesi önerilir.

Evde uygulanabilecek küçük adımlar

• Her gün kısa da olsa yalnızca çocuğa ayrılmış, ekransız bir zaman belirleyin.
• Kuralları az ve net tutun; tüm yetişkinlerin aynı biçimde uygulamasına özen gösterin.
• Zorlandığınız anlarda bağırmak yerine kısa bir ara verin ve sakinleşince konuşun.
• Kendi tedavinizi aksatmayın; ilaç ve randevu düzeninizi önceliklendirin.
• Destek isteyebileceğiniz en az iki kişiyi belirleyin.

Ergen çocuklu ebeveynler

Ergenlik dönemi, ebeveynlerin en çok zorlandığı dönemlerden biridir. Kapanan oda kapıları, kısa yanıtlar, artan ekran süresi ve sık tartışmalar, pek çok anne babada çaresizlik duygusu yaratır. Bu dönemde ebeveynin hem gencin özerklik ihtiyacına saygı göstermesi hem de güvenlik sınırlarını koruması gerekir. Danışmanlıkta ebeveynlere gençle iletişimi sürdürmenin yolları, hangi konularda esnek olunabileceği ve hangi konularda net durulması gerektiği konuşulur. Gencin kendisinde depresyon, kaygı, madde kullanımı ya da kendine zarar verme belirtileri varsa, bir çocuk ve ergen psikiyatristinden değerlendirme istenmesi önerilir.

Eşler arasında uyum

Çocuk yetiştirme konusunda eşlerin farklı düşünmesi son derece olağandır; kimi ebeveyn kurallarda katı, kimi daha hoşgörülü bir tutum benimser. Bu fark çocuklar tarafından hızla fark edilir ve kuralların sınanmasına yol açar. Danışmanlıkta eşlerin öncelikli kurallar üzerinde anlaşması, anlaşmazlıkları çocuğun yanında değil baş başa konuşması ve birbirinin otoritesini desteklemesi üzerinde durulur. Bu uyum, yalnızca çocuk için değil, eşlerin ilişkisi için de koruyucudur.

Sık sorulan sorular