Bu sayfanın konusu: Saç ve cilt yolma
Farkında olmadan saç, kaş ya da kirpik yolmak veya cildi tekrar tekrar koparmak, yaşayanların çoğu zaman utandığı ve sakladığı bir sorundur. Evren'de psikiyatrist arayanlar için saç ve cilt yolmanın ne olduğunu ve tedavi edilebildiğini anlatıyoruz.
Neden durdurulamaz?
Trikotilomani ve cilt yolma bozukluğu, bedene yönelik tekrarlayan davranışlar grubundadır. Kişi davranışı bırakmak ister, defalarca dener ama başaramaz. Yolma bazen gerginlik, sıkıntı ya da can sıkıntısıyla başlar ve kısa süreli bir rahatlama getirir; bazen de televizyon izlerken, ders çalışırken ya da telefonla uğraşırken farkında olmadan yapılır. Ardından gelen utanç kişinin şapka, makyaj ya da uzun kollu giysilerle gizlemesine, sosyal ortamlardan kaçınmasına yol açabilir. Bu bir irade zayıflığı değildir.
Hangi durumda destek alınmalı?
- Saç, kaş ya da kirpiklerde gözle görülür seyrelme
- Ciltte iyileşmeyen yaralar, enfeksiyonlar ya da izler
- Davranışı durdurmaya yönelik başarısız denemeler
- Gizlemek için harcanan zaman ve sosyal kaçınma
- Eşlik eden kaygı ya da keyifsizlik
Tedavi nasıl yapılır?
En etkili yöntem, bilişsel davranışçı terapinin bir türü olan alışkanlığı tersine çevirme eğitimidir. Kişi önce yolmanın ne zaman, nerede ve hangi duygu ile başladığını fark etmeyi öğrenir; sonra o anlarda elleri meşgul eden, yolmayla bir arada yapılamayan bir davranış uygular. Ortamı düzenlemek, örneğin eldiven ya da yara bandı kullanmak, aynanın önünde geçirilen süreyi sınırlamak da yardımcı olur. Eşlik eden kaygı, depresyon ya da takıntı belirtileri varsa psikiyatrist bunları ayrıca tedavi eder.
Aileler ve yakınlar için
Yakınının saç ya da cilt yolduğunu fark eden kişiler çoğu zaman "bırak artık" demeyi doğal bir tepki olarak görür. Oysa uyarmak ve eleştirmek utancı artırır, davranışı gizlemeye yöneltir. Yargılamadan konuşmak, kişinin durumun tedavi edilebilir olduğunu öğrenmesine yardım etmek ve tedavi sürecinde küçük ilerlemeleri fark etmek daha yararlıdır. Kişinin kendisi nasıl destek görmek istediğini söyleyebilir.
Geri dönüşler ve sabır
Tedavi sürecinde davranışın bir dönem azalıp stresli dönemlerde yeniden artması sık görülür ve başarısızlık anlamına gelmez. Yolmanın en sık görüldüğü zamanları, yerleri ve duyguları not etmek, geri dönüşleri önceden fark etmeyi ve önlem almayı sağlar. Kendine karşı şefkatli bir tutum, iyileşmeyi suçluluk duygusundan daha çok destekler.
Evren'de psikiyatriste başvuru
Evren'de yaşayanlar psikiyatri polikliniklerine ya da muayenehanelere randevuyla başvurabilir. Utanç duygusu nedeniyle başvuruyu ertelemeyin; bu sorun uzmanların sık karşılaştığı ve tedavi ettiği bir durumdur. Yolmanın en sık olduğu saatleri ve durumları birkaç gün not edip görüşmeye götürmek, tedavi planını hızlandırır.
Sık sorulan sorular
Bu bir takıntı mı?
Obsesif kompulsif bozuklukla ilişkili bir gruptadır ama aynı şey değildir; değerlendirme ayrımı yapar.
Yolunan saç tekrar çıkar mı?
Kökler kalıcı hasar görmediyse çoğu zaman tekrar çıkar.
Çocuklarda da görülür mü?
Evet; çocuklarda bir çocuk ergen psikiyatristine başvurulmalıdır.
Yolma isteği geldiğinde ne yapabilirim?
Ellerinizi meşgul eden bir nesne kullanın, bulunduğunuz yerden kalkın ya da ellerinizi birkaç dakika yumruk yapın; bu yöntemler tedavide sistemli biçimde öğretilir.
Utandığım için kimseye anlatamadım, normal mi?
Çok yaygındır. Uzmanlar bu sorunla sık karşılaşır ve yargılamadan yardımcı olur.