Keçiören Psikiyatrist ve Psikiyatri Doktoru

Bu sayfanın konusu: Yas ve kayıp

Sevilen birini kaybetmek, insanın yaşayabileceği en ağır deneyimlerden biridir. Yas bir hastalık değildir; ancak bazen acı aylar ve yıllar geçmesine rağmen hayatı durduracak kadar yoğun kalır. Keçiören'de psikiyatrist arayanlar için yas sürecini ve ne zaman destek alınması gerektiğini anlatıyoruz.

Yas nasıl yaşanır?

Yas düz bir çizgide ilerlemez. İlk haftalarda şok, inanamama, uyuşukluk ve yoğun özlem öne çıkar; ardından öfke, suçluluk, pişmanlık ve derin bir üzüntü dalgalar hâlinde gelir. Kişi bir an iyi hissedip bir şarkı, bir koku ya da bir tarih yüzünden yeniden sarsılabilir. Uyku ve iştah bozulabilir, dikkat dağılır. Bu tepkilerin hepsi olağandır.

Zamanla kişi kaybı hayatına yerleştirmeyi öğrenir: acı tamamen kaybolmasa da yoğunluğu azalır, kaybedilen kişiyle ilgili anılar daha çok sevgi ve özlemle hatırlanmaya başlar. Yas sürecinin süresi kişiden kişiye, kaybın biçimine ve ilişkinin niteliğine göre değişir.

Uzamış yas nedir?

Bazı kişilerde yas, kayıptan bir yıldan uzun süre sonra bile ilk günlerdeki yoğunluğunu korur ve günlük yaşamı durdurur. Uzamış yas bozukluğunda kişi kaybedilen kişiyi neredeyse her gün yoğun biçimde özler ya da onunla ilgili düşüncelerle meşgul olur; kaybı kabullenmekte güçlük çeker, kendinden bir parçanın öldüğünü hisseder, hayata yeniden katılmakta zorlanır ve geleceği anlamsız bulur.

Ani ve beklenmedik ölümler, intihar, çocuk kaybı, kaybın ardından yalnız kalmak ve daha önce geçirilmiş depresyon uzamış yas riskini artırır. Bu durum özel bir destek gerektirir ve tedaviye iyi yanıt verir.

Yas ve depresyon

Yas ile depresyon birbirine benzese de aynı şey değildir. Yasta acı kaybedilen kişiye odaklanır ve özlem ön plandadır; kişi çoğu zaman güzel anılarla teselli de bulabilir. Depresyonda ise yaygın bir değersizlik, kendini suçlama ve her şeyden zevk alamama hâli vardır. Kayıp, yatkın kişilerde depresyonu tetikleyebilir. Yoğun suçluluk, ölüm isteği, kendine bakamama ve haftalarca süren işlev kaybı varsa psikiyatrik değerlendirme gerekir.

Yasla baş etmeye yardımcı olanlar

• Duygularınızı bastırmayın; ağlamak, konuşmak ve yazmak yası işlemeye yardım eder.
• Günlük temel düzeni sürdürmeye çalışın: düzenli yemek, uyku ve kısa yürüyüşler.
• Yakınlarınızdan yardım istemekten çekinmeyin; yalnızlık yası ağırlaştırır.
• Önemli kararları (ev satmak, taşınmak, işi bırakmak) ilk aylarda ertelemeyi düşünün.
• Yıl dönümleri ve bayramlar gibi zor günler için önceden plan yapın.
• Uykuyu ya da acıyı bastırmak için alkole ve sakinleştiricilere başvurmayın.

Psikiyatrist nasıl yardımcı olur?

Psikiyatrist yas sürecinin olağan seyrini mi izlediğini yoksa uzamış yas, depresyon ya da travma sonrası stres gibi bir tabloya mı dönüştüğünü değerlendirir. Uzamış yasta yas odaklı psikoterapiler etkilidir: kişi kaybın hikâyesini güvenli bir ortamda anlatır, kaçındığı hatıralar ve yerlerle aşamalı biçimde yüzleşir, kaybedilen kişiyle bağını yeni bir biçimde sürdürmenin yollarını bulur ve hayata yeniden anlamlı hedefler ekler. Eşlik eden depresyon ya da ağır uykusuzluk varsa ilaç tedavisi de değerlendirilir.

Yas tutan birine nasıl destek olunur?

Yas tutan birine en büyük destek, onu yargılamadan dinlemektir. "Güçlü ol", "Artık unutmalısın" ya da "Yerine yenisi gelir" gibi sözler iyi niyetli olsa da yalnızlık duygusunu artırır. Bunun yerine kaybedilen kişinin adını anmak, anılarını dinlemek ve somut yardım teklif etmek (yemek getirmek, işlerine yardım etmek) çok daha değerlidir. Destek ilk haftalardan sonra da sürmelidir; çünkü çoğu kişi asıl yalnızlığı, çevredekiler hayatlarına döndükten sonra yaşar.

Ani ve sarsıcı kayıplar

Kaza, ani kalp krizi, afet ya da intihar gibi beklenmedik ölümlerden sonra yas, travmatik bir deneyimle iç içe yaşanır. Kişi ölüm haberini aldığı anı, olay yerini ya da hayal ettiği görüntüleri tekrar tekrar zihninde canlandırabilir, kâbuslar görebilir, olayı hatırlatan her şeyden kaçınabilir. "Önleyebilir miydim?" sorusu ve yoğun suçluluk duygusu sık görülür.

Bu tür kayıplarda yasın yanında travma belirtilerinin de ele alınması gerekir. İntihar sonrası geride kalanlar, damgalanma korkusu nedeniyle yaslarını saklayabilir ve yalnızlaşabilir; bu kişilerin özellikle desteklenmesi önemlidir. Travma odaklı terapiler, olayın zihinde sürekli yeniden yaşanmasını azaltarak yasın sağlıklı ilerlemesine alan açar.

Yıl dönümleri ve özel günler

Kaybın yıl dönümü, doğum günleri, bayramlar ve aile toplantıları, yası yeniden yoğunlaştırabilir. Bu günlerin zor geçeceğini bilmek ve önceden plan yapmak yükü hafifletir: günü kiminle ve nasıl geçireceğinize karar vermek, kaybedilen kişiyi anmak için küçük bir ritüel belirlemek (bir mezar ziyareti, sevdiği yemeği pişirmek, anılarını paylaşmak) ve kendinize dinlenmek için alan tanımak gibi.

Aile üyelerinin yası farklı biçimlerde yaşaması da olağandır; biri anmak isterken diğeri o günü sessiz geçirmek isteyebilir. Birbirinin yas biçimine saygı göstermek, aile içinde yeni kırgınlıkların önüne geçer.

Keçiören'de psikiyatriste başvuru

Keçiören'de yaşayanlar yas ve kayıp sonrası zorluklar için psikiyatri polikliniklerine ya da psikiyatristlerin muayenehanelerine başvurabilir. Kayıptan sonra uyku, iştah ve günlük işlevler aylarca toparlanmıyorsa, yoğun suçluluk ya da yaşama isteğinde azalma varsa değerlendirme için beklemeyin.

Sık sorulan sorular